ارتباط CAN با GPS خودرو یعنی ردیاب علاوه بر موقعیت ماهواره‌ای، بتواند بعضی داده‌های خود خودرو را هم از شبکه CAN داخلی آن بخواند و همراه مختصات به سرور بفرستد. مدیر ناوگان با این کار در کنار مسیر و سرعت، مواردی مثل مصرف سوخت، مسافت و ساعات کارکرد موتور را هم می‌بیند. این داده‌ها فقط وقتی در دسترس‌اند که خودرو، پروتکل و مدل ردیاب از آن پشتیبانی کنند.
مدیریت ناوگان حمل‌ونقل با ردیاب GPS ساده‌تر و کارآمدتر شده، اما تصمیم‌گیری دقیق به اطلاعات دقیق وابسته است. در حالت معمول، گرفتن اطلاعات از قسمت‌های مختلف خودرو به سنسورها و سیم‌کشی‌های متعدد نیاز دارد و دستکاری سیم‌کشی ممکن است به سیستم الکترونیکی خودرو آسیب بزند. شبکه CAN راه ساده‌تر و استانداردتری برای دسترسی به این اطلاعات فراهم کرده است.
CAN Bus چیست و چه ارتباطی با GPS خودرو دارد؟
با پیشرفت صنعت خودرو، سازندگان برای کم‌کردن سیم‌کشی، سبک‌تر شدن خودرو و بالا بردن اطمینان سیستم‌های الکتریکی، از ریزپردازنده‌ها استفاده کردند. این پردازنده‌ها که ECU نام دارند، کارهایی مثل مدیریت موتور، سوخت و کنترل درها را انجام می‌دهند. ECUها برای ارتباط با هم به یک شبکه سریع و قابل‌اعتماد نیاز دارند و CAN (Controller Area Network) پروتکل رایج برای این کار است.
CAN یک پروتکل پیام‌محور است که ECUها و دستگاه‌ها را بدون نیاز به کامپیوتر میزبان به هم وصل می‌کند. معمولاً از دو سیم به نام CAN High و CAN Low استفاده می‌کند. هر سیگنال روی این دو سیم به‌صورت قرینه و مخالف فرستاده می‌شود، و همین روش مقاومت شبکه در برابر نویز را بالا می‌برد.
مزایای CAN:
• کم‌شدن حجم سیم‌کشی و سبک‌تر شدن خودرو.
• بالا رفتن اطمینان سیستم‌های الکتریکی، چون سیم و اتصال کمتری وجود دارد.
• امکان شناسایی و رفع خطا در صورت بروز مشکل.
ارتباط CAN با GPS خودرو چطور کار می‌کند؟ ردیاب با GPS موقعیت را از ماهواره می‌گیرد و اگر به شبکه CAN خودرو دسترسی داشته باشد، پیام‌های مجاز را هم می‌خواند. سپس هر دو را با شبکه موبایل به سرور می‌فرستد. این مسیر را می‌توان به‌صورت زیر خلاصه کرد:
ECU خودرو ← شبکه CAN ← ردیاب (تلماتیک) ← سرور و نرم‌افزار ناوگان
ردیاب از شبکه CAN چه اطلاعاتی می‌خواند؟
داده‌های قابل دریافت به خودرو، پروتکل و ردیاب بستگی دارد. جدول زیر نمونه‌های رایج را نشان می‌دهد:
| داده | توضیح | وابسته به خودرو و پشتیبانی؟ |
| سرعت (Speed) | سرعت خودرو | بله |
| دور موتور (RPM) | دور موتور | بله |
| کل سوخت مصرفی (Total Fuel) | مجموع مصرف سوخت | بله |
| سطح سوخت (Fuel Level) | مقدار سوخت باقی‌مانده | بله |
| نرخ مصرف سوخت (Fuel Rate) | مصرف لحظه‌ای سوخت | بله |
| کل مسافت (Total Distance) | مسافت طی‌شده | بله |
| ساعات کارکرد موتور (Engine Hours) | مدت کارکرد موتور | بله |
| دمای مایع خنک‌کننده | دمای موتور | بله |
| دمای هوای بیرون | دمای محیط | بله |
| گشتاور موتور (Engine Torque) | گشتاور خروجی | بله |
| وضعیت پدال گاز، ترمز و کلاچ | موقعیت یا وضعیت پدال‌ها | بله |
| وزن وسیله نقلیه | وزن یا بار | بله |
| اطلاعات تاکوگراف | داده ثبت رانندگی | بله، در خودروهای مجهز |
سرعت، دور موتور، سوخت؛ صرفاً در صورت پشتیبانی
همه این موارد برای هر خودرو در دسترس نیست. بعضی خودروها فقط چند داده محدود را روی شبکه می‌گذارند و بعضی ECUها داده‌ها را به شکل اختصاصی تعریف می‌کنند. بنابراین قبل از برنامه‌ریزی گزارش‌های مصرف سوخت، مطمئن شوید داده مورد نظر شما از همان خودرو و همان ردیاب قابل دریافت است. برای مدیریت مصرف سوخت، مقاله مدیریت مصرف سوخت با GPS را بخوانید.
دیتای خودرو در برابر مختصات ماهواره‌ای
CAN موقعیت جغرافیایی نمی‌دهد. مختصات از ماهواره‌های GPS می‌آید و داده‌های CAN از خود خودرو. ردیاب این دو منبع را کنار هم می‌گذارد تا گزارش کامل‌تری بسازد؛ مثلاً در یک نقطه از مسیر، سرعت و دور موتور را هم نشان دهد.
تفاوت CAN Bus، FMS و OBD-II
| مورد | چیست؟ | کاربرد اصلی |
| CAN Bus | پروتکل و شبکه ارتباطی داخلی خودرو | ارتباط ECUها با هم و با دستگاه‌های متصل |
| FMS | استاندارد داده برای خودروهای سنگین، مبتنی بر CAN | ارائه داده‌های استاندارد به سیستم مدیریت ناوگان |
| OBD-II | درگاه و استاندارد تشخیص عیب | خواندن کدهای خطا و داده‌های تشخیصی |
II درگاه تشخیص است و CAN یکی از روش‌های ارتباطی است که OBD-II می‌تواند از آن استفاده کند. این دو یکی نیستند. برای توضیح کامل درگاه، OBD-II چیست؟ را ببینید.
FMS روی خودروهای سنگین
در سال‌های اولیه قرن بیست‌ویکم، چند سازنده بزرگ کامیون اروپایی برای دسترسی به اطلاعات فنی خودروهای سنگین، استاندارد FMS را تعریف کردند. FMS یک استاندارد هماهنگ برای استفاده از اطلاعات درگاه CAN در خودروهای سنگین است. ردیاب ماشین سنگین فقط وقتی می‌تواند این داده‌ها را بخواند که ECU خودرو از FMS پشتیبانی کند. این موضوع در ارتباط CAN با GPS خودرو برای ناوگان کامیونی اهمیت زیادی دارد.
کاربرد اطلاعات CAN در مدیریت ناوگان
اطلاعات CAN وقتی بیشترین ارزش را دارد که در یک سیستم مدیریت ناوگان نمایش داده و تحلیل شود. نمونه کاربردهای قانونی و رایج:
• گزارش مصرف سوخت: مقایسه مصرف خودروها و مسیرها برای کاهش هزینه.
• گزارش کارکرد: ساعات کارکرد موتور و مسافت طی‌شده برای برنامه‌ریزی سرویس دوره‌ای.
• تحلیل رفتار رانندگی: استفاده از سرعت، دور موتور و وضعیت پدال‌ها برای رانندگی ایمن‌تر.
برای مدیریت مدرن ناوگان خود به سیستم مدیریت حمل و نقل سر بزنید.
محدودیت سازگاری خودروها و ردیاب‌ها
خوانده‌شدن داده‌ها به این موارد وابسته است:
• مدل و سال ساخت خودرو و پروتکلی که روی آن به کار رفته.
• پشتیبانی ردیاب از ارتباط CAN و تعریف پارامترها در نرم‌افزار ناوگان.
• در خودروهای سنگین، پشتیبانی ECU از استاندارد FMS.
اتصال به شبکه CAN کار فنی و حساس است و اشتباه در آن به سیستم الکترونیکی خودرو آسیب می‌زند. این کار را فقط به نصاب متخصص بسپارید. برای بررسی مدل‌های سازگار با خودروهای سنگین، دستگاه FMB640 را ببینید که رابط CAN دارد. با این حال، قبل از نصب، سازگاری آن را با خودروی خودتان از نصاب بپرسید.
جمع‌بندی
ارتباط CAN با GPS خودرو به مدیر ناوگان کمک می‌کند علاوه بر موقعیت، داده‌هایی مثل سرعت، دور موتور، مصرف سوخت و ساعات کارکرد را در یک گزارش ببیند. این داده‌ها به خودرو، پروتکل و ردیاب بستگی دارد و برای خودروهای سنگین معمولاً از استاندارد FMS استفاده می‌شود. نصب و اتصال را به نصاب متخصص بسپارید.
سؤالات متداول
خیر. فقط بعضی مدل‌ها امکان اتصال به CAN را دارند و بقیه فقط GPS و ورودی‌های ساده دارند
نه. CAN شبکه داده خودرو است. موقعیت از ماهواره‌های GPS می‌آید
خیر. وجود و فرمت داده سوخت به خودرو و ECU بستگی دارد. بعضی خودروها این داده را روی شبکه نمی‌گذارند
